گز از درختچه هاي مناطق
بياباني و شور مي باشد. اين گياه اغلب در بستر آبراهه ها و رودخانه هاي
شور و قليايي نواحي خشک رويش دارد.گياهي است مقاوم به خشکي و سازگار با
شرايط سخت بيابان ، داراي گلهايي قرمز رنگ که در فصل بهار و پاييز در
انتهاي انشعابات و ساقه ها مشاهده مي شود. اراضي شوري که خاک مرطوب داشته
و يا تحت تاثير جريانات فصلي رودخانه ها و آبراهه ها قرار دارند ، از جمله
رويشگاههاي درختچه گز محسوب مي شود.
الف ) خواص چوب گز
گزشاهي داراي الياف بسيار كوتاه بوده و براي تهيه خمير مناسب نيست اما
مي توان بعنوان خمير مكمل براي مخلوط كردن با خميرهاي مرغوب استفاده گردد.
جرم ويژه نسبي در دو حالت مرطوب و صفر درصد رطوبت، مبين آنست كه چوب گز در
مقايسه با اكثر گونه هاي تجارتي نوع سنگيني است و اين سنگيني عامل محدود
كننده اي براي برخي مصارف بويژه استفاده در معادن مي باشد(2).
محققين در بررسي خود بر روي استفاده از منابع اوليه ليگنوسلولزي جهت
صنايع مختلف چوب از جمله تخته خرده چوب ،مطالعات زيادي انجام داده اند.
حوزه فعاليت اين محققين در كشور سودان بوده است آنان در استفاده از گونه
گز aphylla در صنايع تخته خرده چوب سازي به موفقيت دست يافته اند،
نامبردگان ويژگيهاي مناسب كاربردي جهت استفاده در كارخانجات تخته خرده چوب
سازي را مشخص نموده اند(10).
در تحقيق ديگري در بررسي امكان استفاده صنعتي از چوب گز
محققين به نتايج جالب توجهي دست يافته اند. به اين صورت كه مصرف خرده چوب
گز به صورت مخلوط با خرده چوبهاي ديگر يا به صورت خالص در توليد تخته خرده
چوب امكان پذير مي باشد. ضمناً با در نظر گرفتن جرم ويژه نسبي چوب گز (70%
بر اساس حجم تر و 74% بر اساس حجم در صفر درصد رطوبت) توليد تخته خرده چوب
خالص از اين چوب داراي وزن ويژه نسبي بالائي مي باشد(1).
در بررسي ديگر اثر سه عامل رطوبت كيك خرده چوب، درجه حرارت پرس و زمان
پرس بر پلي مر شدن رزين اوره – فرم آلدئيد و توسعه اتصال ميان چوب و چسب
مورد مطالعه قرارگرفت و نتيجه گرفته شد كه اثر زمان پرس براي مقاومتهاي
خمشي، چسبندگي داخلي، در زمان 6 دقيقه حداكثر بوده است(10).
نتايج يک بررسي نشان داده است كه چوب گز مورد بررسي براي
تهيه خمير كاغذ مناسب نبوده و در صورت توليد خمير كاغذاز اين چوبها
بازده،خيلي کم ومقاومتهاي خمير کاغذ، كم است. به علاوه به دليل الياف خيلي
كوتاه و قطور، مقاومتهاي مكانيكي چوب گز كم خواهد بود(4).
در يک بررسي نيزاثر دو عامل درصد مصرف چسب و زمان پرس بر ويژگيهاي
كاربردي تخته خرده چوب ساخته شده از ضايعات هرس درختان گز مورد تجزيه و
تحليل قرار گرفته است.
گزهاي موردبررسي ازنوع :
T. passerinoides – T. mascatensis
بوده است.
مقاومت خمشي، مدول الاستيسيته، چسبندگي داخلي و واكشيدگي ضخامتي پس از 2 و 24 ساعت مورد آزمون قرار گرفتند.
تغييرات درصد مصرف چسب ،اثر قابل توجهي بر ويژگيهاي مورد
بررسي داشته است. افزايش درصد مصرف چسب از 9 به 11 درصد باعث بالا بردن
ميزان مقاومت خمشي در تخته هاي ساخته شده از گونه گز شده است. همين طور
مدول الاستيسيته نيز با افزايش ميزان مصرف چسب از 9 به 11 درصد داراي
تغييرات قابل توجهي است كه ميزان مقاومتها حالت صعودي به خود گرفته است.
با مشاهده مقاومت به چسبندگي داخلي نيز ملاحظه مي شود كه افزايش مصرف چسب
باعث زياد شدن چسبندگي داخلي شده است.
افزايش ميزان مصرف چسب باعث كاهش واكشيدگي ضخامتي پس از 2 و
24 ساعت غوطه وري در آب شده است و ملاحظه مي شود كه با افزايش چسبندگي
داخلي ميزان واكشيدگي ضخامتي كاهش يافته است، و اين ارتباط تنگاتنگ ميان
واكشيدگي ضخامتي و چسبندگي داخلي با اثر درصد چسب مصرفي مشخص شده است. لذا
از نتايج فوق چنين بر مي آيد كه ميزان مصرف درصد چسب تأثير قابل توجهي در
افزايش مقاومتهاي تخته خرده چوب ساخته شده از گونه گز داشته است.
عامل متغير ديگري كه در اين بررسي مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته
است،زمان پرس مي باشد.افزايش ميزان پرس از 5 به 6 دقيقه داراي اثر معني
داري براي مقاومت خمشي بوده است به طوري كه باعث بالا رفتن 09/18 درصد
ميزان مقاومت خمشي تخته ها شده است. زمان پرس براي مدول الاستيسيته و
چسبندگي داخلي داراي اثر معني داري بوده و باز مشاهده گرديده است كه با
افزايش زمان پرس از 5 به 6 دقيقه ميزان مقاومتها،افزايش يافته است. با
مشاهده جدول تجزيه واريانس ملاحظه گرديد كه از زمان 6 به 7 دقيقه كاهش
قابل توجهي در ميزان مقاومتهاي خمشي و مدول الاستيسيته و چسبندگي داخلي به
وجود آمده است. ميزان واكشيدگي ضخامتي نيز با افزايش زمان پرس از5 به 6
دقيقه كاهش قابل ملاحظه اي داشته است.
به طوري كه در تخته هاي ساخته شده واكشيدگي ضخامتي 2 و 24
ساعتي،زمان پرس 6 دقيقه از حداقل ميزان مربوطه برخوردار بوده است.
با در نظر گرفتن نتايج به دست آمده مي توان به طور خلاصه چنين عنوان
كرد كه شرايط ايده آل جهت ساخت تخته خرده چوب از ضايعات هرس درختان گز كه
عمل پلي مريزاسيون چسب به صورت يكسان و يكنواخت صورت گرفته باشد، با درصد
چسب مصرفي 11 و زمان پرس 6 دقيقه مي باشد و امكان ساخت تخته خرده چوب از
اين چوب با توجه به شرايط فوق قابل قبول بوده و مطابق با شرايط استاندارد
تخته خرده چوب مي باشد(10).
ب) مصارف سنتي چوب گز:
تنه هاي قطور و بلند گز براي استفاده در سقف اصطبلها و آغلها
(بخصوص در مناطق كوهستاني)، داربست درختان مو، سر درگاه اتاقها و درب
منازل به كار مي رود و خريد و فروش آنها در بين اهالي روستايي رايج مي
باشد اما چوب درخت گز چندان آتش خوبي نداشته و نتيجتاً ذغال آن هم در
مقايسه با ذغال تاغ كيفيت خوبي را ندارد.
کاشت درخت گز در اطراف مزارع بعنوان بادشکن وتعيين حدود مالکيت اراضي
وتوليد تيرکهاي چوبي سقف منازل وساخت دسته بيل وکلنگ استفاده مي شود.
چوب گز ،چوبي سفت ،بادوام وسنگين بوده که به مصارفي چون کفراج بندي
(براي قالب بندي سيمان ساختمان)،تخته خرده چوب وچيبس،کفي وپشتي صندلي
مدارس، ساخت دسته بيل وکلنگ ،فشرده نمودن وصادرات واختلاط با چوبهاي سبکي
چون صنوبر و... مي رسد(2،11و12).
درمنطقه ده چاه شهرستان نيريز استان فارس جهت رفع بيماريهاي پوستي ازبرگها وشاخه هاي جوان درخت گز ( عرق گز ) تهيه مي كنند.
پ) مصارف صنعتي چوب گز
در مورد امكان استفاده صنعتي از چوب گز در تأمين سوخت كوره
هاي اكسيداسيون و احياي مس، مصارف در معادن استخراج ذغال سنگ و فلزات و
ساخت ماكو و چوب ضربه براي صنايع نساجي تحقيقاتي انجام شده است. نتايج اين
بررسي ها تاكنون نشان مي دهد كه استفاده از گونه گزبراي مصارف صنعتي مناسب
مي باشد و در پرورش توده هاي جنگل كاري با گز مي توان بهبود كيفيت چوب را
نيز در نظر گرفت. همينطور مصرف خرده چوب گز در توليد تخته خرده چوب ،چه به
صورت مخلوط با خرده گونه هاي ديگر يا خالص در صورت اقتصادي بودن خردكن آن
در مقياس توليد تجاري ،مناسب به نظر مي رسد(4).
عمدتاچوب مصرفي در كوره هاي اكسيداسيون و احياء مي بايستي راست و بيش
از دو متر طول داشته باشد ولي از نظر صافي و اندازه 2 متر، درصد كمي از
تنه ها اين اندازه را دارد و لذا براي اينگونه مصارف بويژه در سنين پائين
(زير 10 سال) چندان قابل توصيه نيست.چوب گز پس از ابزار خوردن ،ترك مي
خورد (معرف كشيدگي زياد چوب گز مي باشد.) لذا كاربرد آن در ماكو سازي با
محدوديت مواجه مي شود.
چوب گز معمولاً به كندي خشك مي شود در صورت حل مشكل خشك كني آن شايد بتوان فرآورده هاي ماسيو كوچك چون ماسوره ها و ماكو توليد كرد.
مصرف خرده چوب گز در توليد تخته خرده چوب،چه به صورت مخلوط با خرده چوب
گونه هاي ديگر چون صنوبر يا خالص در صورت اقتصادي بودن خرد كردن آن در
مقياس توليد تجارتي، به نظر مي رسد مشكلي در بر نداشته باشد.
استفاده از چوب گز در صنايع تخته خرده چوب نئوپان[1] چه به صورت خالص و
چه به حالت مخلوط با مواد ليگنو سلولزي مناسب انجام گرفته و نتايج قابل
توجهي را نيز بدنبال داشته است بعنوان مثال 30 تا 50 درصد باگاس همراه با
چوب گز در ساخت تخته خرده چوب خواص تخته هاي حاصله را بهبود بخشيده و
مقاومت خمشي آنها را به مقدار 50 تا 110 درصد افزايش داده است(2).
براي سبکي نئوپان چوب گز مي توان در مناطق معتدل وسردسير با چوبهاي
صنوبر واکاليپتوس ودر مناطق جنوبي با پده وبرگ نخل چيپس چوب گز را مخلوط
کرد که عملا اينکار نتيجه مثبتي داشته است(6).
از آرد چوب گز مي توان بعنوان مواد پر كننده[2] رزين اوره فرم آلدئيد
در ساخت فرآورده هاي لايه اي چوب نيز استفاده كرد در حال حاضر از آردگندم
كه ارزش حياتي بالائي دارد استفاده مي شود.
برگهاي سدر نمكي، جوهر مازو (تانين) و همچنين فنال دارند كه جانوران بدون مهره را دور نگه مي دارند(16).
در بيشتر درختان گز مقادير زيادي تانن وجود دارد بطوريكه دانشمندي به
نام كوچووتور[3] در سال 1924 بيش از 12 درصد تانن از شاخه هاي جوان گز
استخراج نموده است. اميد است همانطوريكه در كشور مراكش از تانن درختان گز
استفاده مي نمايند در ايران هم استفاده از چوب گزبدين منظوررايج گردد(2).
بررسي پيشرفته ترين علوم حال حاضر دنيا درصنايع چوب وكاغذ حكايت
ازتبديل محصولات چوبي به کمپوست،ذغال صنعتي و بخصوص تبديل به (MDF) ،
ادغام خرده چوبها با پلاستيك و تهيه كمپوزيت را مينمايد كه بدين ترتيب
بحث سنگيني چوب گز وساير معايب نسبي اين چوب مرتفع شده و قابل تبديل به
فرآورده هاي عالي چوبي خواهد بود.
ازگونه T.ramosissima که در ايران درمناطقي چون دره رودخانه سفيدرود،
دره رودخانه چالوس، تهران، کرج، قزوين، کالتان، فيروزکوه، جاجرود، گرمسار،
سمنان، بندرگز، بين شاهرودونيشابور،بجنورد، بين بجنوردوشيروان، بين
مشهدوبجنورد، سبزوار، قره داغ، حسن گجلو،اروميه، ارتفاعات قوشچي، خوي،
مشکين شهر، مريوان، بين مريوان وسنندج درکردستان، کرند، لرستان، اشتران
کوه، بين خرم آبادوانديمشک، دورود، اصفهان، سيستان يافت مي گرددقسمتهايي
مانند مان، شاخه، برگ، گال وچوب موردبهره برداري قرارميگيرد مان اين گونه
خوراکي بوده ودرشيريني پزي ازآن استفاده مي شود(7).
شاخ وبرگ هاي گونه T.indica نيز قابض ومدراست، کمپرس بيروني آن جهت
معالجه زخم ها وجلوگيري ازخونريزي به کارمي رود.مان حاصل ازآن پاک
کننده،خلط آوروملين است.گال ناشي از نيش حشرات برروي ساقه آن نيزقابض بوده
وجهت درمان اسهال وديسانتري استفاده
مي شود.اين درختچه داراي تانن بادرجه بالامي باشدکه گال آن نيزداراي40%تانن
مي باشدوازتانن آن جهت رنگرزي پارچه استفاده مي شود.چوب آن نيزدرنجاري استفاده شده وسوخت خوبي نيزمي باشد.مان آن خوراكي مي باشد(7).
گونه کورگز يا
Syn.:T.articulata Vahl.; T.aph ylla L.; T.orientalis Forsk
درفارس، برازجان، دالکي، بوشهر،جزيره خارک، مکران، جاسک، بمپور،جازموريان،كرمان، بم، فهرج، نرماشير،زابل،خراسان وطبس رويش مي کند.
درنوارجنوبي دشت لوت زبانزداست که قلمه اين گونه گزبخوبي رشدمي
کندوپايه جديدي مي دهدولذا جهت تشجيرنقاط خالي نواحي جنوبي ايران بويژه
کنارجويبارهاگونه باارزشي است.نهال جوان اين گونه مستقيم وراست
بالا مي رودوچون دراين حالت کمترگل مي دهدلذابه نام
کورگزياکُرگزموسوم گشته است.درصورتي که انواع رشديافته ودرختي چندساله
کمتربي گل ديده مي شوندکه به نام شاه گز،شکرگزياگل گيس
نيزناميده
مي شوند.ازشاخه هاي اين گزوبرخي گونه هاي ديگر يک نوع شيره
صدفي رنگ ترشح مي شودکه درزيرتابش نورخورشيدبه شکل دانه هاي کروي يابيضي
ودرشت،از شاخه ها آويزان است.اين دانه ها كه بتدريج سفت مي گردند،دراطراف
شهدادونقاط ديگربدست زنان بومي جمع آوري واغلب بجاي قندوبه عنوان شيريني
يانبات د رصرف چاي مورداستفاده قرارمي گيرد(9).
ت) ساير مصارف
يك نوع بسيار خوب درخت گز به نام آفيلا[4] هميشه سبز است و خاصيت مهاجم
بودن ،اندكي دارد و به عنوان بادشكن و درخت سايه دار وگياه تزئيني در
آمريکا از آن استفاده مي شود(13).
گز عمدتاً براي مهار شنهاي روان و بعنوان بادشكن در اطراف مزارع كاشته
مي شود و در سي سال اخير براي كنترل فرسايش بادي مورد توجه سازمان جنگلها
، مراتع وآبخيزداري كشور قرار گرفته است.
از گونه هاي گز براي حفاظت خاك و تثبيت ماسه هاي روان استفاده مي
نمايند و كمتر مورد چراي دام قرار مي گيرند.سرشاخه هاي تازه وجوان درخت گز
را گوسفند وبز مي خوردوبايددرسالهاي اوليه کاشت اين گياه ،منطقه راقرق
نموداما شتر آن را مورد تعليف قرار مي دهد(11 ،13 و15).
گززارها،جايگاه لانه سازي مناسبي براي پرندگان مي باشند وپناهگاه حيات وحش خوبي بشمار مي روند(11).
توليدات كشاورزي، سرانه درآمد خانوار در مناطقي در چين که گونه هاي
درخت گز را براي احياي زمين هاي كشاورزي در اطراف ودرون مزارع کشت نموده
اند، افزايش داده اند. علاوه بر آن فروش محصولاتي كه از درخت گز درست مي
شوند مثل ساخت سبد، قايق و واگن هاي چوبي باعث بهبود زياد وضعيت اقتصادي
خانوارهاي دست اندركار اين صنعت شده است. با بكار گيري اين پروژه هم وضعيت
اقتصادي و هم وضعيت محيطي مردم بهبود يافته است كه باعث بهره وري به نسل
آينده نيز مي شود(2).
درخت گز، گياهي است كه از آن سوخت، ابزار و سبد توليد مي شود(2).
درنسوج گياهي درخت گز مقدار خيلي كمي پروتئين يافت مي شود(16).
عسل درخت گز، به رنگ كهربائي است و مزة غير قابل قبولي دارد. اين عسل
اگر در زمان مناسب بهره برداري نشود.سرخي رنگ عسل و مزة عسل را كه از
منابع ديگر فراهم مي شود، خراب مي كند امروزه زنبور داران در جنوب غرب
آمريكا به خاطر شهد و گرده افشاني اين گياه ،ارزش زيادي براي آن قايلند.
محلهاي داراي سدر نمكي پناهگاه خوبي براي زنبورهاي عسل درزماني كه زمين
هاي زراعي سم پاشي شده اند، مي باشند. مديريت سدرنمكي براي توليد بيشتر
عسل به تحقيقات بيشتري نياز دارد(14و16).
برخي موارد استفاده گزرا مي توان به شرح ذيل به اختصارنام برد:
- مبارزه بيولوژيكي باحركت شنهاي روان و حفاظت و كنترل خاك در مسير
دره ها و كانالهاي آب رساني، ريلهاي راه آهن، تأسيسات و اراضي كشاورزي.
- ايجاد و توسعه فضاي سبز در مناطق كويري و گرمسيري و بياباني
- جهت خشكانيدن باتلاقها
- مبارزه بيولوژيكي با شوري خاك
- به عنوان گياهان تزئيني در شهرهاي كويري و بياباني
- تأمين سوخت روستائيان و عشاير
- تهيه چوب ساختمان
- استفاده در خراطي
- صنايع خرده چوب (نئوپان)
- صنايع معادن
- صنايع شيميائي (تانن)
- صنايع غذائي (گز خوراكي)
- تعليف دامها از سر شاخه ها
- تعديل آب و هوا
- پناهگاه حيات وحش (8).
- براي انتقال لوله هاي گاز,نفت وآب ازخاکهاي شور , قطعات ضخيم چوب گزرادرزيراين لوله ها مستقر مي کنند.
ث) کاربرد متنوع چوب گز شاهي
در سالهاي اخير صنايع چوب و کاغذ کشورمان با مشکلات بسياري مواجه بوده
است که عمده اين مشکلات به عدم توانايي در تأمين مواد اوليه مورد نياز
کارخانجات و واحدهاي کوچک صنعتي باز مي گردد . از آنجايي که تنها قطب فعال
صنايع چوب و کاغذ در شمال کشورمان متمرکز بوده ، لذا اين امر نابودي بخش
انبوهي از جنگلهاي شمال را به همراه داشته است . سطح جنگلهايي که به دليل
عدم قطع و استحصال صحيح و علمي درختان ، استفاده نکردن اصولي و دلسوزانه
از چوب آلات تهيه شده ، بالا بودن تقاضا نسبت به مصنوعات چوبي ، نبود
برنامه مشخص در احياء جنگل و ... روز به روز رو به کاهش نهاده ، دست نياز
ما را به روي چوب آلات درجه 3 کشورهاي همسايه دراز کرده است که اين امر
نيز به نوبه خود خروج ارض را به کشور تحميل مي نمايد .
نياز به احداث مراکز فعال صنايع چوب و کاغذ در نقاط مختلف کشور امري
واضح و مبرهن مي باشد و تنها با توليد جنگلهاي دست کاشت جهت تأمين مواد
اوليه مورد نياز امکان پذير است . يکي از گونه هاي درختي که با نوع خاک و
خصوصيات اقليمي مناطق جنوبي کشور بسيار سازگار مي باشد ، گونه مقاوم گز
شاهي ( Tamarix Stricta – Tamarix aphylla ) است .
اکنون به توضيح موارد کاربردي و غير کاربردي چوب اين گونه درختي پرداخته مي شود:
چوب گز داراي جرم ويژه نيمه سنگين ( 0.7gr/cm3 ) ، مواد استخراجي زياد
و طول الياف کوتاه مي باشد که کاربرد آن را به صورت چوب ماسيومحدود
مي نمايد .
در مورد خواص صوتي چوب قبل از همه بايد دانست که اين ماده در برابر صوت
به طور کلي مي تواند به دو صورت عمل کند ، حالت اول که چوب مي تواند صوت
را تشديد و تقويت کند اين خاصيت چوب را طنين چوب مي نامند . موارد
استفاده اين خاصيت چوب در ساخت آلات موسيقي مي باشد . چوب گز بخاطر داشتن
الياف کوتاه و مواد استخراجي زياد خاصيت طنين صوت بالايي نداشته ، در
نتيجه کاربردي در ساخت آلات موسيقي ندارد .
حالت دوم بر عکس حالت فوق، چوب مي تواند صوت را به خود جذب نمايد ،
مورد استفاده اين خاصيت چوب ، در ديواره هاي سالن سينما ، سخنراني و عايق
کردن اتاق در برابر صدا مي باشد. چوب گز به دليل دارا بودن دانسيته ( جرم
ويژه ) نيمه سنگين و همچنين رطوبت کم ،خاصيت جذب صوت خوبي ندارد .
چوب گز به علت نداشتن نقش و نگار قابل توجه در صنايع روکش
سازي(Veneer) و لايه هاي رويي و زيرين تخته چند لايه نيز کاربردي ندارد
ولي در لايه هاي مياني تخته چند لايه مي توان از آن استفاده نمود .
- کاربرد چوب گز در ساخت صفحات فشرده چوبي .
پيش از توضيح در اين ارتباط به ذکر انواع صفحات فشرده چوبي پرداخته مي شود .
انواع تخته خرده چوب : تخته خرده چوب سبک با دانسيته 0.59 gr/cm3 ،
تخته خرده چوب نيمه سنگين با دانسيته 0.59 gr/cm3 تا 0.8 gr/cm3 و تخته
خرده چوب سنگين با دانسيته بيشتر از 0.8 gr/cm3
انواع تخته فيبر : تخته فيبر عايقي ، تخته فيبر نيمه سنگين و تخته فيبر سخت .
بطور کلي چوبهاي سبک ، تخته هايي با دانسيته مناسب و خواص کاربردي
بهتري از فرآورده هاي ساخته شده با چوبهاي سنگين توليد مي کنند . براساس
فرمول :
=1 k= k=
در فرمول فوق Db=0.7gr/cm3 دانسيته تخته،
Dw = 0.7 gr/cm3 دانسيته چوب گز و (k=1) ضريب فشردگي تخته مي باشد .
طبق محاسبات انجام گرفته چوب گز براي تهيه تخته هاي سبک و نيمه سنگين
مناسب نمي باشد ، چون ضريب فشردگي به دست آمده کمتر از 3/1 است . لذا
مقاومتها و کيفيت تخته توليد شده در حد استاندارد نبوده و از حد اپتيمم3/1
کمتر خواهد بود .
جهت توليد تخته نيمه سنگين از چوب گز ، حتماٌ مي بايست چوب يک گونه سبک
يا مواد ليگنو سلولزي در اين تخته اضافه شود . البته بايد توجه داشت که
نسبت مخلوط گونه ها بايد به نحوي تنظيم گردد تا دانسيته متوسط مواد اوليه
در حد نسبتاًٌ پائيني کنترل شود و خواص کاربردي تخته هاي توليد شده و
کيفيت سطح آنها نيز در حد مطلوب باشد .
چوب گز را مي توان به طور خالص و بدون هيچ مشکلي در ساخت فرآورده هاي
با دانسيته بالا ( مثل تخته فيبر سخت ) مصرف کرده و ضريب فشردگي را نيز در
محدوده ذکر شده کنترل نمود . شاهد اين مطلب فرمول زير مي باشد .
=1.5 k= k=
درفرمول مذکور دانسيته تخته سنگين 1.1 gr/cm3 ، دانسيته چوب گز 0.7 gr/cm3 و ضريب فشردگي تخته 5/1 مي باشد .
همانطور که نتايج بررسي ها نشان مي دهد ، ضريب فشردگي ازحداپتيمم 3/1
بيشتر است بنابراين ، مقاومتها و خواص کار براي تخته بهبود مي يابد و به
طوري که ملاحظه مي گردد ، ظاهراً ساده ترين راه حل براي مصرف چوب گز ، با
توجه به حد اپتيمم ضريب فشردگي ،توليد فرآورده هاي با دانسيته بالاست .
تخته فيبر سخت به دو روش تر و خشک توليد
مي شود که با توجه به اقليم
خشک منطقه، توليد به روش تر مقدور نمي باشد . تخته فيبر سخت در مصارف
گوناگوني مانند ديوارکوب داخلي ، رو کوب خارجي با سطح پرداخت شده ، صنايع
مبلمان ، ساخت کابينت و اتومبيل سازي
مي رسد . البته بايد توجه نمود
که چنين تخته هايي با وجود فشردگي مناسب ذرات و ايجاد پيوند هيدروژني قوي
بين آنها داراي محدوديتهايي مانند سنگين بودن و مشکلات ماشين کاري مي
باشند که بازار مصرف آنها را محدود مي سازد . بنابر اين، راه حل عملي و
مناسب جهت استفاده از چوبهاي نيمه سنگين و سنگين در توليد تخته خرده چوب (
نِِئوپان )، مخلوط نمودن آنها با گونه هاي چوبي سبک و مواد ليگنوسلولزي مي
باشد به نحوي که ميانگين دانسيته مواد اوليه تا حد مطلوب کاهش يابد .
- تأثير موارد استخراجي چوب گز بر روي فرآورده هاي توليدي .
چوب گز به دليل داشتن مواد استخراجي زياد به ويژه مواد معدني از قبيل
سيليس و کريستالهاي نمک سرعت ساييدگي و کند شدن تيغه هاي دستگاه خرد کن و
اره هاي کناره بر و اندازه بر را افزايش مي دهد . همچنين مواد استخراجي
زياد مقاومتهاي خمشي تخته را نيز تا حدي کاهش مي دهد ولي بهبود مقاومت
فرآورده ها در برابر رطوبت را به همراه دارد .
- از پوست درخت گز مي توان در ساخت تخته فيبر و تخته خرده چوب (
نئوپان ) استفاده نمود . البته به شرطي که مقدار پوست در مواد اوليه از 10
درصد تجاوز نکند ، چون در هنگام مخلوط با خرده چوب ، پوست ،خرده چوبها را
احاطه کرده، مانع از تماس و چسبندگي مطلوب آنها با يکديگر
مي شوند و در نتيجه مقاومتها را کاهش مي دهد .
چوب گز در ساخت چوب گچ و چوب سيمان نيز کاربرد دارد . پايداري ابعاد
اين فرآورده ها و نيز مقاومت آنها در برابر آتش و عوامل بيولوژيک زياد
بوده و از ويژگي ايزولاسيون صوتي و حرارتي بالايي برخوردارند . اين صفحات
در داخل ساختمان که مسئله انتشار گاز فرمالدئيد از اهميت زيادي
برخورداراست، کاربرد
گسترده اي داشته وجهت کف سازي ، پوشش داخلي
ديواره
ها، سقف و ديواره هاي جدا کننده ( پارتيشن ) مورد استفاده قرار مي گيرد .
اين صفحات جانشيني مناسب براي انواع تخته خرده چوب مي باشند .
يکي ديگر از کاربردهاي چوب گز با توجه به نياز منطقه جنوب کشور به
احداث خط راه آهن در ساخت تراورس راه آهن مي باشد که اين اقدام نياز به
وارد کردن چوب تراورس يا تهيه تراورس بتوني را مرتفع
مي سازد . البته
همانطور که پيشترذکر شد چوب گز داراي جرم ويژه نيمه سنگين و مواد استخراجي
زياد مي باشد که کاربرد آن را به صورت چوب ماسيو محدود مي نمايد . ولي
بايد توجه داشت که دانسيته بالا و مواد استخراجي زياد بويژه از نوع نمکي
دو عامل مساعد براي ماندگاري بيشتر تراورس درطبيعت مي باشند .
از ديگر موارد کاربرد چوب گز در تهيه درب و پنجره ، جعبه ، صندوق و کبريت سازي مي باشد (3 ،5 و10).
منبع :